LEIDSE KAZERNES
EN MILITAIRE GEBOUWEN
Inleiding"Op 12 januari 1807 werd Leiden getroffen door de kruitramp, toen een met 37.000 pond buskruit geladen schip in het Steenschuur ontplofte. De nog maar kort in functie zijnde koning Lodewijk Napoleon kwam nog dezelfde avond kijken en beloofe, diep geroerd, alles te zullen doen wat in zijn macht lag, om Leiden er weer bovenop te helpen.'s Konings wil was wet voor zover de schatkist het toeliet en dus werd begonnen om het door Leiden ingediende verlanglijstje af te werken. Een van de gemakkelijkste toezeggingen betrof het legeren van een flink aantal soldaten in de stad [...] De belofte dat Leiden op een garnizoen of althans een vast aantal legeronderdelen mocht rekenen, werd door het stadsbestuur goed onthouden en steeds weer bij hogere overheden in herinnering gebracht. En die hogere overheid probeerde telkens deze zoveel mogelijk na te komen" (BAAR1989) "Tot 1860 was de zorg voor den bouw en het onderhoud der door het Rijk noodzakelijk geachte militaire gebouwen en inrichtingen opgedragen aan het stadsbestuur; zoowel als maatregel van bescherming als tot bevordering der winkelnering, werd het aanwezig zijn van een talrijk garnizoen van overwegend belang geacht, waarvoor men zich gaarne geldelijke offers getroostte [...] In October 1860 had de definitieve afstand van alle kazernegebouwen c.a. aan het Rijk plaats, waarna deze tak van gemeentezorg voor goed was opgeheven; van dien afstand waren alleen uitgesloten de beide kruittorens aan den Vestwal, alsmede de lokaliteiten in het voormalige Catharina-gasthuis, welke alle aan de Gemeente bleven" (DRIE1931). (Bronnen: Het leven en de geschriften van den Stadsarchitect SALOMON VAN DER PAAUW (1794-1869) II. Zijne geschriften; Jantjes van Leiden) Kazernes, kampen en legerplaatsen; Leiden als garnizoensplaats; Verdediging & Verzet) |
 |
Kazernes
| Kazerne | Adres | Opgericht | Gesloten | Verdwenen | Bijzonderheden |
| Brandweerkazerne | Langebrug 56 | 1936 | 1997 | - | Gebouwd op de restanten van de in 1933 afgebrande Petruskerk |
| Doelenkazerne | 1808/1818 | 1980 | 4e Regiment Infanterie, Koksschool (1946) | ||
| St. Jorisdoelen | Korevaarstraat | 14e | 1424 | Voetboogschutters | |
| St. Jorisdoelen | Tussen Witte Singel en Groenhazengracht | 16e | 1821 | De Voorste Doelen, een stoer gebouw met zeskante toren | |
| St. Sebastiaansdoelen | 1733 | Handboogschutters en kloveniers | |||
| Kazerne Noord | Gooimeerlaan 25 | 1982 | - | Brandweer Leiden | |
| Kazerne Zuid | Rooseveltstraat 4a | 1997 | - | Brandweer Leiden | |
| Kweekschool voor Zeevaart | Noordeinde 2a | 1878 | - | Marine Opruimingsdienst (1946), Sociaal-medische dienst der Kon. Marine (1949) | |
| Matilo, Fort | Roomburg | 47 n.C. | 270 | Romeins Castellum | |
| Morschpoortkazerne | 1815 | 1981 | - | 4e Regiment Infanterie, Koksschool | |
| Wittepoortkazerne | Noordeinde 2 | 1826 | 1964 | - | Infanterie |
Militaire gebouwen en terreinen
| Instelling | Adres | Opgericht | Gesloten | Verdwenen | Bijzonderheden |
| Burcht | Burgsteeg | Omstreeks 1150 | - | ||
| Christelijk Militair Tehuis | Breestraat 19 | ||||
| Doelenpoort | Groenhazengracht | 1645 | - | Arent van 's-Gravesande | |
| Exercitieveld aan de Ruïne | Van der Werfpark | ||||
| Exercitieveld buiten de Rijnsburgerpoort | Schuttersveld | ||||
| Koninklijk Militair Invalidenhuis | Hoge Rijndijk 25 | 1913 | 1928 | - | |
| Koninklijke Militaire Rijdschool en Instructieschool | Kaiserstraat | 1806 | 1808 | Naar 's-Gravenhage overgebracht | |
| Lammenschans | 16e | 16e | 16e | ||
| Marine Elektronisch en Optisch Bedrijf (MEOB) | Oegstgeest | 1945 | 1998 | 2006 | Verplaatst naar Den Helder |
| Marine Vliegkamp Valkenburg | Valkenburg | 1939 | 2006 | MLD 320 en 321 squadron | |
| Militair Hospitaal | Morssingel | 1875 | 1940 | ||
| Militaire Infirmerie | Groenhazengracht | 1875 | Verplaatst naar terrein buiten de Morspoort | ||
| Militair Invalidenhuis | Middelweg hoek Koppenhinksteeg | 1817 | 1913 | Voormalig Oude Liedenhuis | |
| Militaire Strafgevangenis | Pesthuis | 1822-1824 | 1890 | ||
| Munitiemagazijn | Kaarsenmakersstraat | 1799 | |||
| Muurtoren Oostenrijk | Jan van Houtkade 50 | Eind 15e | |||
| Muurtoren Bourgondië | Jan van Houtkade | Eind 15e | 1871 | ||
| Nederlands Leger- en Wapenmuseum Generaal Hoefer | 1956 | 1984 | - | Thans Naturalis | |
| Rijks Munitiemagazijn | Lage Morsweg | Ten behoeve van het 4e Regiment Infanterie | |||
| Tehuis voor Militairen | Morsweg 34 | 1903 | Afdeeling Leiden van de Ned. Milit. Bond | ||
Bunkers en schuilkelders
| Lokatie | Adres | Soort | Opgericht | Verdwenen | Bijzonderheden |
| Haagweg | Bunker | 1940-1945 | 1947 | Meerdere bunkers | |
| Langebrug 107 | Schuilkelder | Capaciteit 54 personen | |||
| Morsweg | Bunker | 1940-1945 | Duitse communicatiebunker van het type 616 | ||
| Munnikenpolder, Leiderdorp | Bunker | 1942 | - | Duitse telefoonbunker | |
| Zoeterwoude-Rijndijk | Bunker | 1966 | Commandopost van de vroegere Dienst Bescherming Bevolking voor de kring Zuid-Holland A | ||
| Ambachtsschool | Haagweg | Schuilkelder | Capaciteit in totaal 1250 personen, waarvan 570 personen in het openbare gedeelte | ||
| Bos van Wijckerslooth | Oegstgeest | Bunker | 1940-1945 | - | Schuilkelder voor Duitse officieren |
| Defensie-terrein | Kwaaklaan, Oegstgeest | Bunker | - | In gebruik bij Landmacht, Luchtmacht en NAVO | |
| Leidsch Naaimachinehuis | Maarsmansteeg 8 | Schuilkelder | Capaciteit 53 personen | ||
| Stadhuis | Breestraat | Schuilkelder | 1939 | Verdeeld in een openbare scherfvrije schuilkelder en een kleinere scherfvrije en gasdichte schuilkelder voor het gemeentebestuur | |
Laatst gewijzigd 4 januari 2009